صفحه اصلي > اخبار   


درس تفسیر 23 تیر 97

باسمه‌تعالی

 

آیه

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا لَقِیتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیرًا لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ ﴿٤٥﴾ وَأَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ [1]


 

تفسیر

 

دو سه آیه است که یک مقداری روی آن بحث می‌کنیم. به خاطر اهمیتی که این چند آیه دارد و همچنین اهمیت آن زمان که سبب نزول این آیات شده است. لذا در اینجا تکرار می‌کنم که شرایط زمانه ما نیز اقتضا می‌کند که این خصوصیات را داشته باشیم.

نه نکته در این سه آیه وجود دارد که در مسأله پیشرفت، ضروری و اساسی است.

قرآن کریم اولین نکته را مقاومت ذکر می‌کند. «إِذَا لَقِیتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا» اگر با دشمن مواجه شدید در مرحله اول مقاومت و ایستادگی کنید. این مسأله بسیار مهم است و این‌قدر مهم است که در سوره هود وقتی خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله می‌فرماید: «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَکَ» تو و کسانی که با تو ایمان آورده‌اند استقامت کنید.

وقتی خداوند متعال یک مطلبی را می‌خواهد بگوید ابتدا به پیامبر صلی الله علیه و آله می‌گوید که تو انجام بده و به مؤمنین نیز بگو. این دستوری است که اول آن مسئول و مدیر باید رعایت کند.

ابن عباس می‌گوید: هیچ‌وقت ندیدم که هیچ‌وقت مانند نزول این آیه پیامبر صلی الله علیه و آله به این شکل منقلب شود. حتی وضعیت به‌گونه‌ای بود که آثار پیری زود در پیامبر صلی الله علیه و آله ظاهر شد. اصحاب علت را پرسیدند و حضرت فرمودند: «شیبتنی سوره هود»[2] سوره هود مرا پیر کرد. استقامت بسیار مهم است.

ثبات قدم و ایستادگی و پایداری و نترسیدن و جاخالی نکردن و نترسیدن از تهدیدات دشمن و منحرف نشدن و تأثیر نگذاشتن حیله‌های دشمن بسیار مهم است. اگر استقامت کنید دشمن کنار می‌رود. تاریخ ثابت کرده است که هرکسی پایداری داشته باشد دشمن عقب می‌رود. هرچقدر جلوتر بیایید او ده قدم جلوتر می‌آید.

قدم دوم «وَاذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیرًا» است. همیشه باید یاد خدا باشید. ذکر خدا به معنای یادآوری قدرت و عظمت و بزرگی خدا است. اگر یادت برود و یاد خدا را فراموش کنی عقب می‌مانی. لذا دارد که باید ذکر خدا زیاد باشد و ادامه داشته باشد. عمده مسأله این است که ما باور کنیم که در مسیر حرکتمان و مقابله با دشمنان خداوند قادر و حاضر و توانمند است. این باور بسیار کم پیدا می‌شود. می‌داند خدا هست ولی این‌که باور داشته باشد بسیار مهم است.

مثل امام رحمة الله علیه می‌ایستد و محکم می‌گوید که آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند و باور دارد که خدا نیز به او کمک می‌کند. باید در روحیه ما و مسئولین و همه مؤمنین این باور را جا بیندازیم که خدا هست و قدرت دارد و عظمت دارد و کمک و یاری می‌کند. در تمام صحنه‌هایی که داشتم همگی کمک خدا بوده است. باید جامعه به این باور برسد که نترسد و از تحریم‌ها و مسائل دیگر وحشت نکند. می‌داند که خدا هست و کمک می‌کند تا نترسد و به آرامش برسد.

حضرت امام سجاد علیه‌السلام در ارتباط با مرزبانان عبارتی دارند. ایشان می‌فرماید: «وَ اَنْسِهِمْ عِنْدَ لِقآئِهِمُ الْعَدُوَّ ذِكْرَ دُنْياهُمُ الْخَدّاعَةِ الْغَرُورِ» خدایا درزمانی که مسلمانان با دشمن روبرو می‌شوند ذکر دنیای خدعه گر را از یادشان ببر! «وَامْحُ عَنْ قُلُوبِهِمْ خَطَراتِ الْمالِ الْفَتُونِ» از ذهن این‌ها یاد و خاطره مال دنیا که فتنه‌گر است ببر؛ یعنی هوس دنیا در ذهنشان نباشد؛ «وَاجْعَلِ الْجَنَّةَ نَصْبَ اَعْيُنِهِمْ»[3] بهشت را روبروی چشمان آن‌ها قرار بده. این خیلی مهم است که در مواجهه با دشمن زرق‌وبرق دنیا انسان را فریب ندهد. فقط خدا و مقصدی که خدا گفته است در ذهن باشد. این معنایی است که در زمانه کنونی که دشمن در مقابل ما است نباید فراموش نکنیم. حالا اگر آب‌ونانمان کم‌وزیاد شود پولمان و ارزمان کم شود و پس برویم ذخیره کنیم یا خارج ببریم این‌ها افرادی هستند که ذکر دنیا از ذهنشان نرفته است و لذا نمی‌توانند مقاومت کنند.

مسأله دیگر اطاعت از خدا و رسول است. به‌هرحال فرمانده بزرگی که خدا برای مقابله با دشمن معین کرده است. باید سلیقه‌ها را کنار بگذاریم و مسیری که خدا معین کرده است را طی کنیم و از خدا و رسول و رهبری که خدا برای ما معین کرده است اطاعت کنیم. این اصل سوم بسیار مهم است. هوای نفس و نفسانیات و هم‌حزبی و هم‌گروهی را کنار بگذاریم و از ولایت و امامت و رسالت و خدا اطاعت کنیم.

چهارم این‌که با هم دعوا نکنیم و اختلاف نداشته باشیم. «نَزع» به معنای کندن است و نزاع باعث می‌شود محبت‌ها و ریشه‌های ایثار کنده شود و بجایش عداوت و دشمنی کاشته می‌شود. خداوند متعال نسبت به این قسم دلیلش را نیز آورده است. می‌فرماید: در جنگ با دشمن باید اقتدار شما حفظ شود. باید هیمنه اسلام حفظ شود. باید آن قدرت یکپارچگی که مسلمانان دارند در مقابل دشمن صف کشیده شود. خدای متعال در جنگ بدر همین کار را کرد. با این‌که مسلمانان کم بودند خداوند آن‌ها را در مقابل چشم کفار جلوه دارد و به آن‌ها ابهت داد. این بود که دشمن ترسید.

یکی از مسائل مهم ما این است که باید اقتدار اسلامی را حفظ کنیم. این مسأله باعث می‌شود قوی شویم و دشمن احساس ضعف کند؛ اما اگر با اختلافات و هواهای نفسانی این اقتدار را حفظ نکنیم نمی‌توانیم در برابر دشمن مقابله کنیم. آدم خوب هست و می‌تواند به ما کمک کند ولی به خاطر این‌که در گروه و حزب ما نیست به او میدان نمی‌دهیم. جان مردم و کشور و اسلام در خطر است و نباید این مسائل در میان باشد. ما ازاین‌جهت می‌لنگیم.

یک‌وقت به نمایندگان مجلس گفتم در هر کمیسیون باید دویست سیصد نفر از نخبگان آن رشته پشت جبهه باشند و به شما کمک کنند. آن‌ها طرح و برنامه‌ریزی کنند و بعدازآن به کمیسیون‌ها ببرید. آن‌وقت می‌بینید که نظرات سیصد نفر را گرفته‌اید. یک مقداری در این قصه کم داریم و از استعدادهای دیگران استفاده نمی‌کنیم. از متخصصینی که دلشان برای انقلاب می‌سوزد استفاده کنیم.

یک‌وقت به یکی از وزرای دفاع گفتم که سوله‌های بزرگ بسازید و یک مقداری ابزار کار برای جوانان بگذارید و سیصد نفر از جوانان متخصص را در اینجا جمع کنید و از آن‌ها بخواهید قطعاتی که لازم دارید را بسازند. این‌ها قطعاً تعداد زیادی از این قطعات را می‌سازند و بعد از مدتی تعدادی از آن‌ها که نخبه هستند و مشکلاتی ندارند را استخدام کنید و در دستگاه خودتان بکار بگیرید. استفاده از نیروها و ظرفیت‌ها بسیار مهم است.

الآن هم معتقدم که بجای استفاده از ظرفیت سرمایه‌های خارجی، شیعیانی داریم که در کشورهای دیگر هستند و اگر آن دولت‌ها بگذارند حاضرند در کشور ما سرمایه‌گذاری کنند. حتی خود ایرانی‌هایی خودمان یا مردم خودمان حاضرند سرمایه‌گذاری کنند و بجای خارجی‌ها که با تهدید آمریکا ایران را ترک می‌کنند از این افراد استفاده کرد.

این خارجی‌ها به فکر منافع خودشان هستند. چند بار پژو را آوردند و دوباره از کشور رفت؟

قرآن می‌فرماید که اگر اختلاف کردید فشل می‌شوید و نمی‌توانید تصمیم درستی بگیرید. چرا مسیر خدا و رسول را نگیریم؟

در اینجا قرآن مثالی می‌زند که «تذهب ریحکم» باد شما می‌رود؛ یعنی هیمنه شما از بین می‌رود. حالا چرا خدا این‌طور تعبیر می‌کند؟ باد چند کار می‌کند و در گذشته باد یکی از اساسی‌ترین موتورهای محرکه بوده است. شش نوع باد داریم که اهل اطلاع می‌دانند و هرکدام اسامی مختلفی دارد. بادهای در دریا موتورهای محرکه کشتی‌های ما بوده‌اند و سفر ما را تنظیم می‌کرده‌اند. وقتی جناح باد را مشخص می‌کنید شما را به‌پیش می‌برد.

در مسائل اجتماعی نیز باد عظمت زیادی دارد. وقتی باد می‌آید سدهای راه را برمی‌دارد و اگر نباشد انسان خفه می‌شود. اگر در همین شهر ما دو روز باد نیاید بوی تعفن حرکت‌های ما همه‌جا را می‌گیرد. باد لطف بزرگ خدا است. باد هم نفس به شما می‌دهد و هم قدرت می‌دهد و هم دشمن را از شما دور می‌کند. آن‌وقت خدا می‌گوید: تذهب ریحکم. آن باد و قدرتی که باید حرکت کنید از دست می‌رود. دیگر محیط شما آلوده و کثیف می‌شود و دشمنان بر شما مسلط می‌شوند و حتی سنگی را نمی‌توانید جابجا کنید زیرا متفرق هستید ولی اگر باد باشد همه این‌ها را با قدرتش کنار می‌زند.

این استعاره بسیار زیبایی است. باد شما خالی می‌شود. بادی که با آن زندگی می‌کنید و گنداب‌های اختلاف را برطرف می‌کنید. اگر تفرقه کنید این باد شما از بین می‌رود.

توصیه بعدی در این آیه توصیه به صبر است. در اول آیه فرمود «فاثبتوا» و در آخر آیه فرمود: «فاصبروا». «فاثبتوا» یعنی فرار نکنید ولی «فاصبروا» یک امر معنوی است؛ یعنی مقاومت معنوی داشته باشید. صبر یک توان و قدرت درونی است که انسان باید درون خودش تحمل کند و خودش را در مقابل دیگران مقاوم نشان بدهد. آن‌وقت به بدن دستور می‌دهد که حرکت کند.

آخرش هم می‌فرماید: «ان الله مع الصابرین» معلوم می‌شود که اگر صبر نداشته باشیم خدا نیز به ما کمک نمی‌کند و قدرتی نیز نخواهیم داشت.

 

نکته ها:

  1. -    وقتی خداوند متعال یک مطلبی را می‌خواهد بگوید ابتدا به پیامبر صلی الله علیه و آله می‌گوید که تو انجام بده و به مؤمنین نیز بگو. این دستوری است که اول آن مسئول و مدیر باید رعایت کند.
  2. -    ثبات قدم و ایستادگی و پایداری و نترسیدن و جاخالی نکردن و نترسیدن از تهدیدات دشمن و منحرف نشدن و تأثیر نگذاشتن حیله‌های دشمن بسیار مهم است. اگر استقامت کنید دشمن کنار می‌رود. تاریخ ثابت کرده است که هرکسی پایداری داشته باشد دشمن عقب می‌رود. هرچقدر جلوتر بیایید او ده قدم جلوتر می‌آید.
  3. -    ذکر خدا به معنای یادآوری قدرت و عظمت و بزرگی خدا است. اگر یادت برود و یاد خدا را فراموش کنی عقب می‌مانی. لذا دارد که باید ذکر خدا زیاد باشد و ادامه داشته باشد. عمده مسأله این است که ما باور کنیم که در مسیر حرکتمان و مقابله با دشمنان خداوند قادر و حاضر و توانمند است.
  4. -    باید سلیقه‌ها را کنار بگذاریم و مسیری که خدا معین کرده است را طی کنیم و از خدا و رسول و رهبری که خدا برای ما معین کرده است اطاعت کنیم. این اصل سوم بسیار مهم است. هوای نفس و نفسانیات و هم‌حزبی و هم‌گروهی را کنار بگذاریم و از ولایت و امامت و رسالت و خدا اطاعت کنیم.
  5. -    یکی از مسائل مهم ما این است که باید اقتدار اسلامی را حفظ کنیم. این مسأله باعث می‌شود قوی شویم و دشمن احساس ضعف کند؛ اما اگر با اختلافات و هواهای نفسانی این اقتدار را حفظ نکنیم نمی‌توانیم در برابر دشمن مقابله کنیم.

 

 

 

 

پی‌نوشت‌ها:



[1]. سوره انفال، آیات 45 و 46.

اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! هنگامى كه (در میدان نبرد) با گروهى رو به رو مى‏شوید، ثابت قدم باشید! و خدا را فراوان یاد كنید، تا رستگار شوید! (۴۵)

و (فرمان) خدا و پیامبرش را اطاعت نمایید! و نزاع (و كشمكش) نكنید، تا سست نشوید، و قدرت (و شوكت) شما از میان نرود! و صبر و استقامت كنید كه خداوند با استقامت كنندگان است! (۴۶)

[2]. مجمع البيان في تفسير القرآن، الشيخ الطبرسي، ج5، ص304.

 

 

[3]. صحیفه سجادیه، انصاریان، حسین، ج1، ص150.

شنبه ٢٣ تير ١٣٩٧ - ١٠:٤٠

 

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید: