صفحه اصلي > اخبار   


درس تفسیر5 خرداد 96

 

باسمه‌تعالی

 

آیه

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِیَصُدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ فَسَیُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَکُونُ عَلَیْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ یُغْلَبُونَ وَالَّذِینَ کَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ یُحْشَرُونَ ﴿٣٦﴾ لِیَمِیزَ اللَّهُ الْخَبِیثَ مِنَ الطَّیِّبِ وَیَجْعَلَ الْخَبِیثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَیَرْکُمَهُ جَمِیعًا فَیَجْعَلَهُ فِی جَهَنَّمَ أُولَئِکَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ﴿٣٧﴾ قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَنْتَهُوا یُغْفَرْ لَهُمْ مَا قَدْ سَلَفَ وَإِنْ یَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّةُ الأوَّلِینَ[1]

 

مقدمه

در آیه 36 تا 38 سوره انفال هستیم. سه مطلب را در این آیات اشاره می‌کنم. آیه اول را قبلاً موردبررسی قراردادیم و مرور می‌کنیم و نکاتی که در آیه بعد وجود دارد را نیز بررسی می‌کنیم.

باز خداوند متعال در این سوره همان‌طور که در آیات قبل هم بود معمولاً توطئه‌هایی که افرادی که در بین مسلمانان یا بیرون از آن هستند یا حرکت‌هایی که باعث می‌شود به اسلام ضربه می‌زنند اشاره کرد و قدرت خدا را نیز مورداشاره قراردادیم.

نتیجه آن آیات قبل این بود که خدای متعال در مقابل همه توطئه‌های آنان که همیشگی است و برنامه‌ریزی دارند برنامه‌ریزی می‌کند و تفاوتش این است که برنامه‌ریزی خدا بالاتر و مسلط‌تر است.

 

تفسیر

در بحث امروز باز یک نکته دیگری می‌فرماید که بعضی‌ها هستند که اموالی را خرج می‌کنند و مال‌هایی را مصرف می‌کنند تا جلوی پیشرفت اسلام را بگیرند. یا این‌که به اسلام ضربه بزنند و توطئه آن‌ها از این طریق است. یا اگر بتوانند آ را محو کنند و همچنین به افراد دیگر مجال ندهند که به اسلام روی بیاورند یا آن‌ها را از اسلام منحرف کنند.

خداوند متعال در اینجا سه نتیجه را برای کار این‌ها بیان کرده است. یکی این‌که این‌ها موفق نمی‌شوند؛ و مغلوب می‌شوند. در کارهایشان موفقیتی به دست نمی‌آورند؛ یعنی هرچقدر نیز خرج کنند و تلاش کنند تا جلوی گسترش اسلام را بگیرند توفیقی حاصل نمی‌کنند اگر هم توفیقی حاصل کنند ماندنی نیست و از بین می‌رود.

دوم چیزی که در اینجا می‌فرماید این است که این کار برای آن‌ها دو نتیجه اخروی نیز دارد. یکی این‌که این‌ها فردای قیامت نسبت به این کارشان حسرت می‌خورند و ممکن است افرادی در دنیا توبه کنند و برگرداندند و خودشان مسلمان شوند و نسبت به کار گذشته پشیمان شوند و ممکن است این کار را ادامه دهند و در قیامت برای آن‌ها حسرت به ارمغان بیاورد.

سوم این است که جایگاه خودشان را در جهنم می‌بینند. این‌ها سه تا جزا دارند. یکی این‌که موفق نمی‌شوند و اسلام بر آن‌ها غلبه می‌کند و دوم این‌که حسرت می‌خورند و قابل جبران نیست و سوم این‌که جایگاهشان جهنم است. این مطلب را در آیه قبل خواندیم.

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَن سَبِيلِ اللَّهِ اموالشان را خرج می‌کنند تا از راه خدا جلوگیری کنند. چه اصل دین باشد چه توجه مردم به دین باشد و چه بسیاری از راه‌هایی که برای اسلام و راه خدا است. در دنیا نیز همین‌طور است. پول‌هایی را خرج می‌کنند تا اسلام نباشد. پول‌هایی خرج می‌کنند تاکسی به اسلام رو نیاورد و پول‌هایی خرج می‌کنند تا جلوی گسترش اسلام را بگیرند و پول‌هایی خرج می‌کنند تا مسلمانان را منحرف و منصرف کنند. در آن زمان بوده است و تا ابد نیز خواهد بود؛ زیرا همه این فعل‌ها به‌صورت مضارع است. فَسَيُنفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً برای این‌ها حسرت است ثُمَّ يُغْلَبُونَ سپس مغلوب می‌شوند و در طرح‌هایشان شکست می‌خورند. برخی می‌گویند شأن نزول این آیه مربوط به ابوسفیان و مکه است. او پول زیادی داد و افراد زیادی را خرید تا با پیامبر بجنگند. برخی نیز می‌گویند همان پول‌هایی که مردم مکه جمع کردند و طلاهای زنان را جمع کردند تا مکه و کاروان آن را نجات بدهند. اولاً این پول‌ها را انفاق کرده‌اند ولی نتیجه نگرفتند و بعد نیز اسلام مکه را فتح کرد و پیروز شد. برای آن‌ها حسرت و پشیمانی است زیرا با پیامبر صلی‌الله علیه و آله جنگ کردند و پول‌هایشان به دردشان نخورد. نتیجه‌اش جهنم است. این یک سنت الهی است. وَالَّذِينَ كَفَرُوا إِلَىٰ جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ

آیه بعد می‌فرماید: لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَىٰ بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

این‌که در اینجا خسران است به آن دلیل است که حق را از باطل جدا کند و افراد بی غل و غش و یا افرادی که باطنشان خوب است و کار می‌کنند از دیگران جدا کنند و بدها را جمع می‌کنند و برخی از آن‌ها نیز دشمن یکدیگر هستند و در آخرت نیز جزو خاسرین و زیان دیدگان هستند. بقیه‌اش را نیز این‌طور بیان می‌کند که این افراد به جهنم می‌روند. افرادی هستند که دلشان پاک بوده است و فریب‌خورده‌اند. ولی یک افرادی هستند که خبیث هستند و علیه اسلام کار می‌کنند و خداوند فرق می‌گذارد بین این دو گروه که مسیرشان با یکدیگر متفاوت است.

تمیز به معنای جدا کردن حق از باطل است. قدیم‌ها این‌طور بود که وقتی می‌خواستند غذا درست کنند و خاک و گل داشت این‌ها را جدا می‌کردند و از غذا پاک می‌کردند. به این‌ها تمیز می‌گفتند. این برای این است که افرادی که بین مسلمانان ورود کرده‌اند و انسان‌های خوبی نیستند تکلیفشان مشخص شود و آن‌هایی که کافر هستند در جهنم متراکم می‌شوند و این تراکم به حدی است که مزاحم یکدیگر هستند و این‌ها خسارت دیدگان هستند.

معمولاً یک خصلت دیگر برای کسانی که با افراد نادان قاطی می‌شوند تا سیطره اسلام را بشکنند. این‌ها را خدای متعال از هم جدا می‌کند. مثل این‌که شما در یک توطئه‌هایی می‌بینید که یک عده‌ای هستند که تعزیه‌گردان این قضایا هستند و بین مردم فتنه می‌کنند و تبانی می‌کنند و یک عده‌ای را راه می‌اندازند و بهانه‌های این‌طوری می‌آورند و فتنه خودشان را انجام می‌دهند. خدای متعال می‌فرماید این‌ها خسارت‌دیده هستند و طیب را از خبیث جدا می‌کند و زیان‌دیده هستند. آن‌هایی که فتنه‌گر هستند به پاداش اعمالشان می‌رسند و آن‌هایی که نیت بدی نداشته‌اند نیز جدا می‌شوند.

پس این مسأله در ارتباط باکسانی که در این مسیر قرار می‌گیرند دو گروه هستند. خدای متعال اول حساب تحریک‌کنندگان را جدا می‌کند و آن‌هایی که خوب هستند جدا می‌شوند.

در قالب‌هایی که استکبار افراد را در میان مردم می‌آورد گاهی به مناسبت کمک‌ها و حرکت‌های مردمی است. در قدیم مسیحی‌ها به این عنوان که می‌خواهند بیمارستان بسازند آنجا را لانه جاسوسی قرار می‌دادند و افراد را در آن مکان‌ها منحرف می‌کردند. با پوشش‌های مختلفی انسان‌ها را فریب می‌دهند. یک عده‌ای با پولشان و یک عده‌ای نیز به‌وسیله فتنه‌گری که ممکن است پشت پرده افرادی باشد به آن‌ها کمک کنند یا اینکه شیطنت خودشان سبب فتنه‌گری میان مسلمانان می‌شود که خدای متعال می‌فرماید این‌ها را جدا می‌کنیم و از خاسرین هستند و با آن‌هایی که نیت بدی نداشته‌اند مانند خود مسلمین رفتار می‌شود.

خداوند بدها و خوب‌ها را جدا می‌کند و چون باطن افراد را می‌داند پاداش هرکدام را عنایت می‌کند و خداوند این‌ها را قاطی نمی‌کند و همه را با یک چوب نمی‌راند و بر اساس حرکتی که انجام می‌دهند با آن‌ها برخورد می‌کند و آن‌هایی که در مسیر نخاله هستند ضرر می‌کنند و جهنم را جایگاه خودشان قرار می‌دهند وگرنه اسلام ضرری نمی‌کند.

قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُوا إِن يَنتَهُوا يُغْفَرْ لَهُم مَّا قَدْ سَلَفَ وَإِن يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ در این آیه یک سنت الهی را مطرح می‌کند. در باب اعمال انسان‌ها این‌طور است که هرکسی پاداش و کیفر اعمال خودش را دارد ولی برخی از تغییرهایی که پیدا می‌شوند گاهی اوقات جرم‌های قبل را از بین می‌برد؛ مثلاً در کارهای عادی ما اگر یک کسی به شما خسارتی بزند یا یک حرکتی انجام داده است که به ضرر شما باشد و عذرخواهی کند شما به او می‌گوید عذر او را می‌پذیرید ولی باید گذشته‌اش را جبران کند. معنایش این است که اگر خسارت‌هایی زده است بدهد یا کارهایی که انجام داده است را اصلاح کند و برگردد.

درواقع و در عرف ما نیز همین‌طور است. اگر کسی بدهی به شما دارد و یا مثلاً یک حرکتی انجام داده است باید بدهی شما را بدهد و عذرخواهی کند تا شما بپذیرید. یک قانونی در اسلام است که می‌گویند «الإسلامُ یَجُبُّ ما قَبلَه» به این معنا است که اگر کافری مسلمان شد وضعیتش بگونه ای است که در آن حالت ازدواج کرده است یا فرزند دار شده است و بر اساس اسلام نبوده است و اعمال و رفتاری داشته است و اگر مالی نیز بر عهده او بوده است مالیات‌های شرعی اسلامی بر دوشش بوده است. الآن آمده است و با این وضعیت می‌خواهد مسلمان شود. شما نسبت به گذشته او چکار می‌کنید؟ به او می‌گویید اسلامت پذیرفته است ولی باید بروید و دوباره عقد بخوانید و هرچقدر قبلاً بدهکار بوده‌اید بدهید و نماز این مدت را بخوانید. آیا این‌طوری است؟ این قاعده می‌گوید که اگر کسی مسلمان شد اسلام تمام گذشته‌هایش را جبران می‌کند؛ یعنی اگر ازدواج کرده است اسلام ازدواج گذشته او را تائید می‌کند. اگر عبادت چندین سال پیش را انجام نداده است اسلام سبب می‌شود که تمام اعمال گذشته‌اش تسویه‌حساب کند. اگر نسبت به مالیات اسلامی یا وجوهات شرعی بدهکار است با اسلام بدهی او مرتفع می‌شود. این‌گونه است که می‌گویند: «الاسلام یجب ما قبله».

اسلام این‌طوری است که تمام گذشته‌ها را تسویه‌حساب می‌کند و از این به بعد باید اعمالش را انجام بدهد. نمازت را بخوان و روزه‌ات را بگیر و نسبت به تکالیف شرعی و فرزندان و همسرت را بر اساس اسلام عمل کن و دیگر روز قیامت مواخذه نمی‌شود که چرا سی سال نماز نخوانده است و یا روزه نگرفته است. این قانون اسلام است.

در یک روایتی نیز از طریق اهل سنت دارد که «إنَّ الاِسلامَ یَهدِمُ مَا کَانَ قَبلَهُ» اسلام قبل از خودش را نابود می‌کند. از نظر فقه ما برخی از این‌ها پذیرفته شده است که اسلام ما قبل از خودش را معدوم می‌کند «و إنَّ الهِجرَهَ تَهدِمُ مَا کانَ قَبلَها» اگر کسی همراه پیامبر صلی الله علیه و آله هجرت کرد آن چیزی که قبلاً مشرک بودند جدا می‌شود و حسابش تسویه می‌شود و چون جزو مسلمانان شده است احکام مسلمانان بر او جاری می‌شود. دیگر شلاقش نمی‌زنند که چرا چنین کاری انجام دادی؟ مگر این‌که دیون شخصی داشته باشد و افرادی مطالبه کنند یا اسلام برای او فکری می‌کند و دیونش را می‌دهد وگرنه باید خودش بدهد.

هجرت دو معنا دارد. یکی این‌که انسان از دینی به اسلام هجرت کند و دیگر این‌که کسانی که همراه پیامبر صلی‌الله علیه و آله از مکه به مدینه هجرت می‌کنند. هر دوی این‌ها ما قبل را معدوم می‌کند.

حج نیز همین‌طور است. «إنَّ الحَجَّ یَهدِمُ مَا کانَ قَبلَهِ» چطور است که حج ما قبل خودش را نابود می‌کند؟ این در مورد گناهان شخصی است. کسانی که خلاف کردند و نتوانستند خودشان را نگه دارند و معصیت هایی داشتند. وقتی سراغ حج می‌روند خدای متعال گناهان گذشته‌شان را می‌بخشد و آن ها را پاک می‌کند و بعد از حج، روانه خانه‌شان می‌کند. اگر با نیت واقعی حج را انجام دهد گناهان گذشته‌اش را پاک می‌کند. این نسبت به گناهان و خلاف های شخصی است. البته اگر کسی نیز به حج بیاید به این معنا است که مسلمان شده است و همین مسأله معنای الاسلام یجب ما قبله را نیز دارد.

این را عرض کردم برای این‌که این آیه را بخوانیم که می‌خواهد بگوید اسلام دین رحمت و عشق است. خدای متعال نیز در این‌که به بندگانش سخت نمی‌گیرد و به آن‌ها فرصت می‌دهد و هرزمانی که از کار و گناهانشان دست‌بردارند آن‌ها را می‌پذیرد. این‌طور نیست که بگوید تا دیروز گناه می‌کردی و حالا برگشتی؟ باز خداوند مجال می‌دهد و می‌گوید اشکالی ندارد. هرزمانی که دست از فتنه برداشتی برگرد.

ما در را به روی هیچ‌کس نمی‌بندیم و هیچ‌کس را مطرود درگاه خود قرار نمی‌دهیم. رحمت ما واسعه است. اگر آمدی و ایستادی همه‌چیز حل می‌شود ولی اگر برگشتی مانند کفار جایگاهت جهنم است. این آیه یک حکم کلی می‌گوید که قُل لِلَّذینَ کَفرُوا ای پیامبر! به کافران بگو هیچ وقت ناامید نباشند چه آن‌هایی که کافر هستند و چه آن‌هایی که مسلمان هستند. اگر از کارهایشان دست‌بردارند و فتنه نکنند خدا نیز از آن‌ها می‌گذرد. ممکن است برخی فتنه کنند و خودشان را در این قصه ها محق بدانند. اینجا است که خدا به همان صورتی عمل می‌کند که هستند.

می‌فرماید: ان یَنتَهوُا اگر کنار بکشید این سنت ما است یَغفِر لَکُم مَا قَد سَلَف از آن‌ها می بخشیم هر چیزی که گذشته است. برگرد و در صراط مستقیم و راه بندگان خدا بیا؛ و ان یعدوا و اگر دوباره بخواهید برگردید و فتنه کنید فَقَدْ مَضَتْ سُنَّةُ الأوَّلِینَ همان حرکتی که با گذشتگان داشتیم با شما هم خواهیم داشت. برخی از منافقان هستند که ظاهرا اظهار اسلام می‌کنند و از کفرشان ظاهرا دست بر‌می‌دارند و خودشان را جزو مسلمانان قرار می‌دهند و فتنه می‌کنند و بین مسلمانان دوئیت می‌اندازند و کارها را بر مسلمانان سخت می‌کنند.

اگر شما توبه کنید و برگردید گذشته‌ها را می بخشیم و شما را داخل در مسلمانان می‌کنیم اما اگر دوباره برگردید که اینجا کار منافقین است و ظاهرا به اسلام می‌پیوندند ولی در عمل هنوز کافر هستند. در این صورت سنت خداوند این است که جایگاهشان دوزخ باشد. دوباره برگشت به عذاب دارند گرچه ظاهرا مسلمان هستند و آن سنت الهی در مورد آن‌ها اجرا می‌شود و بخشش در مورد آن‌ها نیست. پس خداوند هم تهدید می‌کند و هم مجال می‌دهد. اول مجال می‌دهد که برگردید و اشتباهات را می‌پذیرد. ولی اگر برنگشتند به شدت برخورد می‌کند.

ابوسفیان با این‌که همه فتنه ها زیر سر او بود و چقدر پیامبر صلی‌الله علیه و آله را در جنگ های مختلف اذیت کرد و کمک‌های مالی علیه ایشان و اسلام انجام داد ولی وقتی اسلام آورد حضرت او را پذیرفت ولی می‌دانست که این آدمی نیست که ذاتا مسلمان شود ولی باز هم پذیرفت. هند جگرخوار که حمزه سیدالشهداء را به شهادت رساند ولی همین فرد آمد و اظهار اسلام کرد. افرادی مثل معاویه حتی در فتح مکه نیز به میدان نیامد ولی بعدا آمد و مسلمان شد. پیامبر صلی‌الله علیه و آله در هر صورت اسلام او را نیز پذیرفت. این آیه می‌گوید راه باز است برای آن‌هایی که می‌خواهند گذشته را جبران کنند و خدانیز آن‌ها را می‌پذیرد. این‌که می‌گویند حال فعلی افراد، ملاک است و گذشته‌ها را زیاد مورد توجه قرار ندهید که البته در همه جا نمی‌شود ولی بهر حال باید ظاهر را مراعات کرد تا فریب نخوریم؛ زیرا جاسوسی ها در این زمینه بسیار زیاد است و افرادی به این وسیله نفوذ می‌کنند و خرابکاری می‌کنند. بهرحال اسلام به ظاهر افراد نگاه می‌کند ولی خودش مراقبت هایش را دارد تا فرد فتنه نکند.

بهرحال این سه توصیه راجع به اسلام و مسلمین بود و دنبال توصیه های گذشته عرض کردیم.



[1]. آیات 36 تا 38 سوره انفال .

آنها كه كافر شدند، اموالشان را براى بازداشتن (مردم) از راه خدا خرج مى‏كنند; آنان این اموال را (كه براى به دست آوردنش زحمت كشیده‏اند، در این راه) مصرف مى‏كنند، اما مایه حسرت و اندوهشان خواهد شد; و سپس شكست خواهند خورد; و (در جهان دیگر) كافران همگى به سوى دوزخ گردآورى خواهند شد. (۳۶)

 

(اینها همه) بخاطر آن است كه خداوند (مى‏خواهد) ناپاك را از پاك جدا سازد، و ناپاكها را روى هم بگذارد، و همه را متراكم سازد، و یكجا در دوزخ قرار دهد; و اینها هستند زیانكاران! (۳۷)

 

به آنها كه كافر شدند بگو: «چنانچه از مخالفت باز ایستند، (و ایمان آورند،) گذشته آنها بخشوده خواهد شد; و اگر به اعمال سابق بازگردند، سنت خداوند در گذشتگان، درباره آنها جارى مى‏شود (;و حكم نابودى آنان صادر مى‏گردد). (۳۸)

شنبه ١٢ خرداد ١٣٩٧ - ١٤:٠٤

 

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید: