صفحه اصلي > تفسیر   


درس تفسیر حضرت آیت‌الله ناصری 11 دی 95

باسمه‌تعالی

درس تفسیر حضرت آیت‌الله ناصری

11 دی 95

 

أَعوُذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيمِ

بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرّحيمِ

اَلحَمدُللهِ رَبِّ العالَمینَ وصَلی اللهُ عَلی سَیدِنا ونَبیّنا اَبی القاسِمِ المُصطَفی مُحَمَّدٍ (صَلَی الله عَلَیهِ وَ الِهِ)  وَ عَلی آلهِ الطَّیِّبنَ الطّاهِرینَ المَعصُومینَ المَکَرَّمینَ سیَّما بقیهِ اللهِ فِی الأَرَضینَ رُوحی وَاَرواحُ العالَمینَ لِتُرابِ مَقدَمِهِ الفِداهُ.

 

سوره المنافقون (63): آیه 7

هُمُ الَّذينَ يَقُولُونَ لا تُنْفِقُوا عَلى‏ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا وَ لِلَّهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنَّ الْمُنافِقينَ لا يَفْقَهُون[i]

ترجمه: آنها کسانی هستند که می گویند: «به افرادی که نزد رسول خدا هستند انفاق نکنید تا پراکنده شوند!» ( غافل از اینکه ) خزاین آسمانها و زمین از آن خداست ، ولی منافقان نمی فهمند!

 

مقدمه

در آیه هفتم سوره منافقون هستیم که عرض کردیم در این سوره ده خصلت از منافقین بیان می‌شود. یکی از برنامه‌های دیگری که منافقین نسبت به اسلام و پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) طراحی می‌کردند مسأله حصر اقتصادی بود. به این طریق که سعی می‌کردند از طریق مسائل مالی و اقتصادی و کسانی که ارتباطات مالی با پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) داشتند و یا به پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ)چیزهایی می‌دادند که به مؤمنین بپردازد جلوی این رشد اقتصادی را بگیرند. به این معنا که اگر پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ)پول نداشته باشد و نتواند اطرافیان خود را حمایت کند آن‌ها از اطرافش دور می‌شوند. به تصور آن‌ها اطرافیان پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) برای کسب مال و اعاشه زندگی دور پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) را گرفته‌اند و با فشار اقتصادی می‌توان او را تنها دید. در آن زمان می‌توانیم نظر خود را بر او تحمیل کنیم.

 

این مسأله از صدر اسلام بوده است و این رفتار را نسبت به پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) کردند. در شعب ابی‌طالب سه سال پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) را محصور کردند و محاصره اقتصادی کردند و ارتباطات را قطع کردند. مشرکین باهم پیمان بستند و این پیمان را به خانه کعبه آویزان کردند که مادامی‌که این نوشته موجود است هیچ‌کسی پیمان خود را نشکند و پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) در حصر باشد یا تسلیم شود و یا زنده نماند. این خودش داستانی دارد که موریانه آن نامه را خورد و پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) این واقعیت را بیان کرد که خود اعجازی بود و باعث شد این حصر شکسته شود. ولی در آن حصر نیز اطرافیان ایشان هیچ‌وقت دست از ایشان برنداشتند و کوتاهی نکردند.

 

در مدینه نیز این حرکت را منافقین می‌خواستند و انجام دهند. آن‌ها خودشان را ظاهراً جزو مسلمانان قلمداد می‌کردند ولی اعتقاد قلبی نداشتند. فلذا بر اساس اعتقاد قلبی‌شان یک کار می‌کردند و بر اساس ظاهر کاری دیگر. از توطئه‌های آن‌ها این بود که نگذارند که کسی به پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) کمک کند. این‌یک حربه‌ای است که همین‌الان نیز بکار گرفته می‌شود و دشمنان اسلام برای ضربه زدن به آن از انواع تحریم‌ها استفاده می‌کنند. همین کار خصلت منافقین است. عجیب اینجا است که همین‌ها نامه برای رئیس‌جمهور آمریکا می‌نویسند که تحریم‌ها را تشدید کند تا ایران تسلیم شود. عین همین حرفی است که قرآن نسبت به منافقین مطرح می‌کنند منتهی قرآن یک بحث دیگر می‌کند.

 

تفسیر

می‌فرماید:  هم در «هُمُ الَّذينَ»اشاره به منافقین است.وَ إِذا قيلَ لَهُمْ تَعالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ بیایید پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) برای شما استغفار می‌کند این‌ها لَوَّوْا رُؤُسَهُمْسرهایشان را با استکبار می‌پیچیدند وَ رَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَ هُمْ مُسْتَكْبِرُون‏ و قبول نمی کردند.[ii] حتی گفته شد که پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) برای شما از خداوند متعال طلب مغفرت می‌کند ولی این‌ها قبول نکردند. روحیه لجبازی نمی‌گذارد تن به اسلام بدهند. در صدر اسلام همین‌طور بود و عبدالله بن ابی تا آخرین لحظه مقاومت کرد تا مرد. این‌ها همیشه به اسلام ضرر می‌زنند.

 

می‌فرماید: «هُمُ الَّذينَ»این اشاره به همین منافقین است. لا تُنْفِقُوا عَلى‏ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّواانفاق نکنید. می‌خواهند بگویند به پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) چیزی ندهید ولی می‌گویند به اطرافیان پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) چیزی ندهید چطوری؟ حَتَّى يَنْفَضُّواتا این‌که پراکنده شوند. یک معنای دیگری نیز ممکن است داشته باشد و آن این‌که این‌ها وقتی پیامبر (صَلَی اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ) به آن‌ها مساعدت مالی نکند یک حالت اعتراض گونه یا یأس برایشان پیدا شود. این برداشت منافقین است.

 

این ایده این‌ها است؛ اما جواب خدای متعال در اینجا چیست؟ وَ لِلَّهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِاین‌ها باید بدانند که تمام توطئه‌های این‌چنینی علیه اسلام و قرآن و پیامبر (ص) هست اما این‌ها عقلشان نمی‌رسد ولی شماها باید بدانید که خرائن آسمان و زمین نزد خدا است. همه‌چیز از آن او است و هر چه هست در ید قدرت او است. اگر شما تصور می‌کنید که با این کار خدای متعال پیامبرش را تنها می‌گذارد اشتباه می‌کنید.

 

اینجا دو مطلب می‌فهمیم:

1-     یک مطلب اشاره به همان منافقین است که شما بدانید که این چیزها دست شما نیست و خزائن آسمان‌ها و زمین به دست خدا است و کاری از دست شما ساخته نیست. باید بدانید خداوند قادر است و اگر مشیت خدا نباشد هیچ کاری انجام نمی‌شود.

 

2-     پیام دوم به مؤمنین است. این پیام مهم‌تر است. می‌فرماید شما از این تحریم‌ها مأیوس نشوید. همین بحث مطرح است که به بانک‌های دنیا می‌گویند که با ایران معامله نکنید. شرکت‌های بزرگ را این‌گونه تهدید می‌کنند. علتش این است که می‌خواهند جلوی رشد ایران را بگیرند و با خزانه‌های خالی مواجه شوند و ناچار به تسلیم شوند. منتهی خدای متعال هم به ما و هم به آن‌ها هشدار می‌دهد. به ما می‌گوید نباید از این مسأله ناامید شوید و دست از اسلام و مرام و توحیدتان بردارید. درست است که این‌ها توطئه می‌کنند ولی بنده‌هایی محتاج مثل شما هستند و همه‌چیز آن‌ها دست ما است. اگر ما بخواهیم به شما کمک کنیم و قرار باشد که عنایت خدا شامل حال شما شود خزائن زمین و آسمان به دست خدا است و کاری از آن‌ها ساخته نیست.

 

خزائن آسمان‌ها و زمین دست خدا است به چه معنا است؟ خزائن زمین مانند معادن است. خزائن آسمان مانند بارندگی‌ها و نعمت‌هایی که از آسمان می‌دهد و گرمای خورشید و فصل‌های مختلف است. همه این‌ها دست خدا است.

 

مهم این است که باور کنیم. اگر گیر می‌کنیم به این دلیل است که باور نداریم که این خدا است که باید به ما عنایت کند و لطفش را شامل حال ما کند. اگر این ایمان و یقین را داشته باشیم خدا انسان را تنها نمی‌گذارد؛ اما آن توکل را نداریم.

 

باید اطاعت خدا کنیم و هدایت دین خدا و بندگان خدا و استحکام پایه‌های اعتقادی مردم را سرلوحه کار خود قرار دهیم. این‌ها کارهایی است که خدای متعال به ما دستور داده است و اگر انجام دهیم خودش وعده داده است که يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْرارا[iii]شما استغفار کنید و به‌سوی خدا توبه کنید آسمان را مکرراً بر سر شما خواهیم باراند. قدرت شما را زیاد می‌کنیم. آن آیه استغفار همین مطلب را می‌گوید:اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى‏ قُوَّتِكُمْ[iv]هم آسمان‌ها بر شما می‌بارند و هم قوت و قدرت شما را زیاد می‌کنیم. این آیه مهم است ولی ما اطمینان نداریم.

 

من دو بار در نماز جمعه اشاره کردم که ما خشک‌سالی داریم خدای متعال می‌فرماید توبه کنید و از من طلب بخشش کنید من نیز درهای آسمان را بر شما باز می‌کنند نه یک‌بار نه دو بار بلکه مکرراً و پی‌درپی. ولی ما استغفار نمی‌کنیم. البته نماز باران یک‌چیز دیگر است ولی همین آیه قرآن را عمل نمی‌کنیم.

 

این‌که می‌فرماید: استغفار کنید با استغفار ما خداوند اثرات گناه را برمی‌دارد. با از بین رفتن اثرات گناه، آسمان کار خود را می‌کند؛ زیرا گناهان ما در زمین و آسمان اثر دارد. در روحیه‌ها اثر دارد. تمام عالم به یکدیگر مرتبط هستند. حتی سلول‌های بدن ما با حرکت آسمان‌ها و زمین مرتبط هستند و باهم کار می‌کنند. همه‌چیز عالم به هم مرتبط است. حالا یک ارتباط‌های معنوی و الهی و ناپیدا دارند و یک ارتباط‌های پیدا هم دارند. همان‌طوری که یک نگاه گناه‌آلود در وجود طرف مقابل تأثیر می‌گذارد و احساسات او را برانگیخته می‌کند یا نگاه غضب‌آلود او را ناراحت می‌کند. همین گناه در آسمان‌ها نیز اثر دارد. غذاهای حرام نیز اثر دارد. ممکن است استبعاد کنید ولی همین غذای حرام در روحیه انسان‌ها اثر دارد و به آسمان‌ها و زمین مرتبط است. آیه می‌فرماید لو ان اهل القری[v] اگر اهل قری ایمان داشتند برکات خود را از آسمان و زمین بر آن‌ها می‌بارانیم. ولی این‌گونه نیست و باورها را از ما گرفته‌اند. اعمال طوری شده است که آسمان و زمین نیز رحمت خود را به‌سوی ما نمی‌فرستند.

ما خیال می‌کنیم مجالس گناه درست کردن اثری ندارد. این مجالس معصیت‌ها اثر دارد. هم در آسمان و هم در زمین و هم در روحیه جامعه و هم در عنایت خدا اثر می‌گذارد؛

و لذا می‌گویند یک معصیتی که انجام بشود چند نفر در اثر آن شریک هستند: 1. یکی آن‌کسی که انجام می‌دهد، 2.کسی که به آن فعل راضی است، 3.کسی که وسایل آن را فراهم می‌کند،4. کسی که آن را تائید می‌کند. 5. کسی که جلوی آن را نمی‌گیرد.

 همچنین اگر کار خوبی انجام شودچهار طایفه از آن سود می‌برند:1.کسی که آن را انجام دهد، 2.کسی که راضی به آن فعل است، 3.کسی که کمک به آن فعل می‌کند.3.کسی که خوشحال از آن کار است.

عالم به یکدیگر مرتبط است و همه این‌ها به یک برنامه بسیار عظیم است که باهم کار می‌کنند.

 

به‌هرحال این نکته را می‌خواهد بگوید که خزائن آسمان ها و زمین به دست خدا است. به دست خزانه‌داری امریکا نیست تا بگوید ایران را تحریم می‌کنیم. و الله اگر درست عمل می‌کردیم و گناه نمی‌کردیم محال بود که خدای متعال ما را به خودمان در برخی امور واگذار کند. این کم و کاستی نیز که می‌بینیم ناشی از کم‌کاری‌ها و خطاهای ما است. باید برگردیم.

 

در ادامه می‌فرماید: وَ لكِنَّ الْمُنافِقينَ لا يَفْقَهُون منافقین نمی‌فهمند. چه منافقینی که کار دشمن را می‌کنند و چه آن‌هایی که از روی دوستی وارد می‌شوند. این‌ها خیال می‌کنند اسلام و انقلاب به این چیزها صدمه می‌خورد و یک عده سست‌عنصر نیز از این قصه نگران می‌شوند ولی این امام (رحمة الله علیه) است که یقین و اطمینان داشت و همه‌چیز را در دست خدا می‌دانست و این عبارت که «آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند» یک عبارت عرفانی به‌تمام‌معنا است. اگر به این باور داشته باشیم که من‏ كان‏ لله‏ كان‏ الله‏ له[vi] هر کس با خدا باشد خدا با او است و وَ الَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا[vii] از هیچ‌چیزی نمی‌ترسد کما این‌که امام (رحمة الله علیه)فرمودند: و الله من نترسیدم. شب‌ها بیدار می‌شد و گریه‌های عجیبی می‌شد که اگر همسایه‌ها بیدار می‌شدند صدای ایشان را می‌شنیدند. از خدا می‌ترسید و خودش را در کنار خدا قرار داده بود. این‌که می‌گوید: با قلبی مطمئن می‌روم به همین خاطر است.

 

این پیام خدا است و به همه انسان‌ها می‌فهماند که فهم منافقین به این چیزها نمی‌رسد و خیال می‌کنند نقشه‌های آن‌ها مؤثر است. باید به فضل و عنایت خدا امیدوار باشیم و به او توکل کنیم و تلاش کنیم و باید توبه کرد و به‌سوی خدا بازگشت تا خدا رحمتش را شامل حال ما برگرداند.

ان شاء الله جامعه ما به آن هدف عالی برسد.

 

نکته ها:

1.خرائن آسمان و زمین نزد خدا است. همه‌چیز از آن او است و هر چه هست در ید قدرت او است.باید بدانید خداوند قادر است و اگر مشیت خدا نباشد هیچ کاری انجام نمی‌شود.

2. استغفار و توبه موجب نزول رحمت الهی است که خدای متعال می‌فرماید: از من طلب بخشش کنید من نیز درهای آسمان را بر شما باز می‌کنند نه یک‌بار نه دو بار بلکه مکرراً و پی‌درپی.

3.گناهان ما در زمین و آسمان اثر وضعی دارد. در روحیه‌ ما انسانها، حتی سلول‌های بدن ما که با حرکت آسمان‌ها و زمین مرتبط هستند اثر دارد.

4.گاهی منافقین کار دشمن را می‌کنند و گاهی از روی دوستی وارد می‌شوند. تابه اسلام و انقلاب  صدمه بزنند و یک عده سست‌عنصر نیز نگران می‌شوند ولی این امام (رحمة الله علیه) است که یقین و اطمینان داشت و همه‌چیز را در دست خدا می‌دانست و این عبارت که «آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند» یک عبارت عرفانی به‌تمام‌معنا است. اگر به این باور داشته باشیم که من‏ كان‏ لله‏ كان‏ الله‏ لههر کس با خدا باشد خدا با او است و وَ الَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنااز هیچ‌چیزی نمی‌ترسد کما این‌که امام (رحمة الله علیه) فرمودند: و الله من نترسیدم.

 



 

[i].  سوره منافقون آیه 7.

هُمُ‏الَّذِينَ‏يَقُولُونَ‏لاتُنْفِقُوا عَلى‏ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا وَ لِلَّهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنَّ الْمُنافِقِينَ لا يَفْقَهُون‏.

ترجمه: آنها کسانی هستند که می گویند: «به افرادی که نزد رسول خدا هستند انفاق نکنید تا پراکنده شوند!» ( غافل از اینکه ) خزاین آسمانها و زمین از آن خداست ، ولی منافقان نمی فهمند!

 

[ii]. همان، آیه 5.

وَ إِذا قيلَ لَهُمْ تَعالَوْا يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ وَ رَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَ هُمْ مُسْتَكْبِرُون‏

ترجمه: هنگامی که به آنان گفته شود: «بیایید تا رسول خدا برای شما استغفار کند!» ، سرهای خود را ( از روی استهزا و کبر و غرور ) تکان می دهند و آنها را می بینی که از سخنان تو اعراض کرده و تکبر می ورزند!

 

[iii]. سوره نوح آیه 11.

يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْرارا

ترجمه: تا بارانهای پربرکت آسمان را پی در پی بر شما فرستد.

 

[iv]. سوره هود آیه 52

وَ يا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى‏ قُوَّتِكُمْ وَ لا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمين‏

ترجمه: و ای قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش کنید ، سپس به سوی او بازگردید ، تا ( باران ) آسمان را پی در پی بر شما بفرستد و نیرویی بر نیرویتان بیفزاید! و گنهکارانه ، روی ( از حق ) بر نتابید

 

[v]سوره الأعراف : آيه 96.

وَ لَوْ أَنَ‏ أَهْلَ‏ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ.

ترجمه:و اگر مردمى كه در شهرها و آباديها زندگى دارند ايمان بياورند و تقوى پيشه كنند بركات آسمان و زمين را بر آنها مى‏گشائيم ولى (آنها حقايق را) تكذيب كردند ما هم آنان را به كيفر اعمالشان مجازات كرديم.

 

[vi]. بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏79، ص: 197

من‏كان‏لله‏كان‏الله‏ له و من أصلح أمر دينه أصلح الله أمر دنياه و من أصلح ما بينه و بين الله أصلح الله ما بينه و بين الناس.

 

[vii]. سوره عنکبوت آیه 69.

وَ الَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنين‏.

ترجمه: و آنها که در راه ما ( با خلوص نیّت ) جهاد کنند ، قطعاً به راه های خود ، هدایتشان خواهیم کرد و خداوند با نیکوکاران است

يکشنبه ١٢ دی ١٣٩٥ - ١٣:١٨