صفحه اصلي > تفسیر   


درس تفسیر 25 آذر 96

باسمه‌تعالی

 

آیه

 

انْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جَاءَکُمُ الْفَتْحُ وَإِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَإِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَلَنْ تُغْنِیَ عَنْکُمْ فِئَتُکُمْ شَیْئًا وَلَوْ کَثُرَتْ وَأَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِینَ[1]

 

شأن نزول

 

در جنگ بدر یک اتفاقی افتاد. این داستان، یکی از جاهایی است که خدای متعال دعای یکی از سران مشرکین یعنی ابوجهل را مستجاب کرده است. دو روایت است وقتی‌که می‌خواستند از مکه بیرون بیایند یا در زمان شروع جنگ، ابوجهل به خانه خدا می‌رفت و پرده خانه را گرفت و گفت: خدایا! تو می‌دانی که این محمد با ما قطع رابطه کرده است و یک‌ چیزهایی آورده است ما نمی‌دانیم؛ و می‌خواهد ما را از این چیزی که داریم جدا کند. خدایا تو خودت هرکدام از این‌هایی که می‌دانی حق هستند پیروز کن. این دعا را کرد و معتقد بود که دعایش مستجاب می‌شود و حق با خودش است. این‌یکی از دعاهایی است که مستجاب شد.

 

جنگ بدر شروع شد و مسلمانان پیروز شدند و ابوجهل و امثالهم کشته شدند. اینجا آیه قرآن از فرصت استفاده می‌کند. به مشرکین اشاره می‌کند که مگر شما فتح و پیروزی برای کسانی که احق هستند نمی‌خواستید. حالا پیروز شدند و فتح و پیروزی آمد و خداوند آن معنا را عمل کرد. شما از این قصه استفاده کنید و از این موقعیت بهره‌برداری کنید و از راه باطل خود برگردید و به مسلمانان ملحق شوید. این اتمام‌حجت است. اینجا مرحله تذکر بود و مرحله دوم مرحله‌ای است که خدای متعال باید دوباره مطلبی را اشاره کند.

 

تفسیر

 

این آیه را می‌خوانم و نکات را استفاده می‌کنم.

 

«انْ تَسْتَفْتِحُوا» اگر شما طلب فتح و پیروزی برای گروهی که بر حق است، کردید پیروزی آمد. «فَقَدْ جَاءَکُمُ الْفَتْحُ» این پیروزی آمد. در مرحله بعد می‌فرماید: «وَإِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ» اگر از این کارهایتان دست بردارید و از راه باطل و بت‌پرستی برگردید برای شما بهتر است. این راه‌ حل بسیار خوبی است. شما نظر خدا را در مورد خواسته‌تان دیدید.

به مرحله قاطعیت می‌رسد و می‌فرماید: «وَإِنْ تَعُودُوا نَعُدْ» اگر شما برگردید ما هم برمی‌گردیم؛ یعنی اگر بخواهید به حالت شرک برگردید ما نیز به حالت قهر و غلبه برمی‌گردیم. این قاطعیتی است که بعد از نصیحت و هشدار و راهنمایی توسط خدا بکار گرفته می‌شود.

 

در ادامه می‌فرماید: «وَلَنْ تُغْنِیَ عَنْکُمْ فِئَتُکُمْ شَیْئًا وَلَوْ کَثُرَتْ» این را بدانید که کثرت جمعیت شما به درد شما نمی‌خورد. اگر این یک حکم کلی باشد معنایش این است که سلاح‌ها و عِده و عُده کفار و مشرکین در مقابل مؤمنین واقعی بکار نمی‌آید. «لن» به معنای ابداً و هرگز است. یک ‌وقت یک کاری امکان انجام شدنش هست ولی نهی می‌کند از حرف «لا» استفاده می‌کنند ولی یک‌ وقت اصلاً امکان انجام شدن کاری نیست و در این حالت از حرف «لن» استفاده می‌کند. در اینجا نیز می‌فرماید این مسائل شما را در برابر خواسته خدا بی‌نیاز نمی‌کند. فریب ثروت‌ها و قدرت‌ها را نخورید. خطاب این جمله هم به کفار است که مغرور نشوند و هم به مسلمانان است که نا امید نشوند.

 

آورده شما در جنگ به درد شما نمی‌خورد ولو این‌که زیاد باشد. این اتمام‌حجت خدا است. قرآن نیز مختص یک ‌زمان نیست و شامل همه زمان‌ها می‌شود. در ادامه می‌فرماید: «وَأَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِینَ» خداوند متعال با مؤمنین است. در آیه قبل به یک نکته‌ای اشاره کردیم که خداوند در آنجا نیز دستوری به پیامبر صلی الله  علیه و آله داد که حواست جمع باشد که این کارها را ما کردیم نه تو. در آیه قبل می‌فرماید: «ذَلِکُمْ وَأَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ کَیْدِ الْکَافِرِینَ»[2] خداوند کید کافرین و نقشه های دشمن شما را بر آب می‌کند. هشدارهایی که باید بفهمیم چند نکته زیبا در این آیه است. یکی این‌که باید بفهمیم قدرت خدا مافوق همه قدرت‌ها است و خدا نیز نسبت به مؤمنین عنایت خاص دارد و کمک آن‌ها است. از آن‌طرف هم نسبت به مشرکین وعده کمک نداده است. فرموده است که اگر در مسیر باطل باشید شما را یاری نمی‌کنیم. برای آن‌ها مجال هم گذاشته است و نصیحتشان کرده است. اگر رها کنید و به سراغ ایمان بیایید برایتان بهتر است وگرنه ما نیز برمی‌گردیم. بنا نیست کید و مکر و حیله‌های شما را به منصه ظهور برسانیم. مادامی‌که طرف ما پیامبر صلی الله  علیه و آله و مؤمنین هستند. خداوند در اینجا طرفداری کامل خود از مؤمنین را اعلام کرده است.

 

در دوران ما امام خمینی (رحمه لله علیه) اسوه بزرگ ایمان و توکل بود که توانست انقلاب را پیروز کند و با کمک خداوند کید و مکر کفار را نقش بر آب کند. اگر امام(رحمه لله علیه)  نبود به این زودی‌ها این انقلاب اتفاق نمی‌افتاد و ادامه‌اش نیز همین‌طور است. یکی از شرایط این کار، اخلاص و با خدا بودن انجام دهندگان هر کاری است.

 

نکته دوم این است که نعمت‌ها و رحمت‌های خداوند تا زمانی است که شما مسیر را ادامه بدهید و اگر کج‌ راهه بروید و از اخلاص و انقلاب و ایمان دور شوید و دنیا پرست و ریاست ‌طلب باشید هشدار خدا شامل حال شما می‌شود

 

برخی از مفسرین مانند علامه طباطبایی (رحمه لله علیه)  و صاحب مجمع‌البیان این آیه را هشداری برای مؤمنین می‌دانند. مؤمنینی که قبل از جنگ، نِق می‌زدند و بعد از جنگ بر سر غنائم جنگی بهانه‌گیری می‌کردند. خداوند به آن‌ها می‌فرماید اگر پیروزی می‌خواستید برای شما آمد از ما خواستید و ما نیز شما را یاری کردیم. حالا اگر از این بهانه‌ جویی‌ها دست بردارید برای شما بهتر است. اشکال و ایرادها سبب می‌شود که از مسأله اصلی دور شوید.

 

ببینید پیامبر (صلی الله  علیه و آله) چه می‌گوید گوش فرا دهید. راهی که او می‌رود بروید. در اینجا در آیه بعد اشاره می‌کند که: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ»[3] برای پیشرفت، رهبری می‌خواهید که بر اساس اطاعت آن رهبر پیش بروید؛ بنابراین نکته بعدی این است که نعمت‌های خداوند همیشه نیست و اگر بخواهد نعمت‌هایش رامی گیرد. نعمت پیروزی و خنثی کردن مکر و حیله دشمن، نعمت وحشت دشمن از شما، نعمت زمینه‌سازی برای پیروزی شما و نعمت شکست دشمن نعمت‌هایی الهی است و اگر برگردید خدا نیز نعمت‌هایش را برمی‌دارد. همین مسأله در ایران ما نیز وجود دارد. یک تحول بزرگی به‌ واسطه انقلاب ما در دنیا ایجاد شد. شاید سیاست سیاستمداران 500 ساله استعمار دنیا به هم‌ ریخت. آن‌هایی که در این مسیرها حرکت می‌کردند و زمینه‌هایی برای نابود کردن اسلام و برداشتن ذکر خدا از جامعه ساخته بودند با این انقلاب همه نقشه‌هایشان به هم خورد. الآن نسبت به انقلاب ایران گیج هستند و نمی‌دانند باید چکار کنند و هر توطئه‌ای کنند خدا آن‌ها را خنثی می‌کند. تحریم‌ها را اعمال می‌کنند و خدا نیز ما را یاری می‌کند؛ اما این نعمت‌ها و کمک‌های خدا همیشگی نیست. اگر به خدا پشت کنید و از این مسیر برگردید خدا نیز نصرت خود را برمی‌دارد و آن‌وقت دیگر ما هیچ‌چیزی نیستیم. این هشدار بزرگی است. ظاهراً خطاب به کفار است ولی در واقع به همه خطاب می‌کند.

 

اگر هرکسی تکلیف خود را در انقلاب بداند و بدانیم تحولی ایجادشده است و اسلام حاکم شده است و خدا پشت این قضیه است و باید خوبی‌ها را اظهار کنیم دسته بازی‌ها و گروه بازی‌ها و منیت ها را کنار می‌گذاریم. خدای‌ نکرده اگر عنایت خدا برداشته شود باید چکار کنیم؟ چرا این‌ قدر به دنبال هوس‌ بازی ‌های خودمان هستیم؟ انقلاب شده است و این‌ همه سختی ‌کشیده شده است و ما برای حفظ آن تلاش نکنیم؟ به دنبال گرفتن سهمیه از انقلاب باشیم؟ که اگر به ما ندادند بهانه ‌جویی کنیم؟ این همان هشدار خدای متعال است که تا حالا نیز پای ما صبر کرده است. بالاترین توطئه نسبت به داعش بود که برنامه‌ریزی کردند تا همه ‌چیز را از بین ببرند اما دیدید که خداوند با تدبیرهای خوب ولایت و جانشین به ‌حق امام راحل (قدس السره الشریف) با شجاعت و تیزبینی، این کشور را حفظ کرد. همان‌ طور که در انقلاب، امام(رحمه لله علیه) نقش مهمی را ایفا کرد و آن را حفظ کرد این پیروزی‌ها بخصوص در مسائل نظامی مرهون تدبیر ولایت و رهبری است که اگر دید دور و آینده‌نگر رهبر یک امت نباشد دشمنان نقشه می‌کشند.

 

امام علی (علیه السلام) می‌فرماید: هیچ قومی شکست نخوردند مگر در خانه خودشان. اگر صبر کردند که دشمن به خانه شان بیاید قطعاً شکست می‌خورد. اگر صبر کرده بودیم و اگر رهبری دقت نداشت و مشغول کارهای روزمره شده بودیم داعش تمام مرزهای ما را محاصره می‌کرد. این‌که شما به عراق و سوریه رفتید دشمن را در آنجا شکست دادید و هم خودتان [و مردم منطقه] را نجات دادید درایت می‌خواهد و این لطف خدا است و معلوم می‌شود هنوز عنایت خدا هست و بندگان مخلص و نیت‌های پاکی در کشور هنوز هست و خدای متعال به نفس این‌ها کمک می‌کند. هنوز خلوص نیت امام (رحمه لله علیه)  هست که کشور را حفظ کرده است و این ناله‌های شبانه؛ عزیزان ما کشور را نجات می‌دهد اما بدانیم که نعمت‌های خدا همیشگی نیست.

 

«ان الله مع المومنین» کثرت جمعیت و عده و عده در مقابل خدا به درد نمی‌خورد. آن چیزی که به درد می‌خورد این است که خدا با مؤمنین است. ان الله موهن کید الکافرین خدای متعال کید کفار را از بین می‌برد و به هم می‌ریزد.

 

ان شاء الله که همیشه در مسیر خدا باشید و با حق پیش برویم و در رضایت حق حرکت کنیم نه در راه هواهای نفسانی. بلکه آنچه رضای خدا است پیش برویم و به مردم کمک کنیم تا عنایت خدا در حق ما ادامه داشته باشد.

 

 

نکته ها:

  1. پیروزی برای گروهی که بر حق است.
  2. یکی از شرایط کار، اخلاص و با خدا بودنِ انجام دهندگان هر کاری است.

 

 

 

 

پی‌نوشت‌ها:

 

[1]. سوره انفال، آیه 19

انْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جَاءَکُمُ الْفَتْحُ وَإِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَإِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَلَنْ تُغْنِیَ عَنْکُمْ فِئَتُکُمْ شَیْئًا وَلَوْ کَثُرَتْ وَأَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِینَ

اگر شما فتح و پیروزى مى‏خواهید، پیروزى به سراغ شما آمد! و اگر (از مخالفت) خوددارى كنید، براى شما بهتر است! و اگر بازگردید، ما هم باز خواهیم گشت; و جمعیت شما هر چند زیاد باشد، شما را (از یارى خدا) بى‏نیاز نخواهد كرد; و خداوند با مؤمنان است! (۱۹)

 

[2]. سوره انفال آیه 18.

ذَلِکُمْ وَأَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ کَیْدِ الْکَافِرِینَ

سرنوشت مؤمنان و كافران، همان بود كه دیدید! و خداوند سست‏كننده نقشه‏هاى كافران است. (۱۸)

 

[3]. سوره انفال آیه 20.

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ

اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! خدا و پیامبرش را اطاعت كنید; و سرپیچى ننمایید در حالى كه (سخنان او را) مى‏شنوید! (۲۰)

 

دوشنبه ٢٧ آذر ١٣٩٦ - ١٠:٠٣

 

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید: