صفحه اصلي > تفسیر   


درس تفسیر 9 تیر 96

باسمه‌تعالی

درس تفسیر حضرت آیت الله ناصری

9 تیر 96

 

آیه

 

أَفَرَأَیْتُمُ الْمَاءَ الَّذِی تَشْرَبُونَ ﴿٦٨﴾ أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ ﴿٦٩﴾ لَوْ نَشَاءُ جَعَلْنَاهُ أُجَاجًا فَلَوْلا تَشْکُرُونَ ﴿٧٠﴾ أَفَرَأَیْتُمُ النَّارَ الَّتِی تُورُونَ ﴿٧١﴾ أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَهَا أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِئُونَ﴿72﴾ [i]

ترجمه:

68- آيا به آبى كه مى‏نوشيد انديشيده‏ايد؟

69- آيا شما آن را از ابر نازل مى‏كنيد؟ يا ما نازل مى‏كنيم؟

70- هر گاه بخواهيم اين آب گوارا را، تلخ و شور قرار مى‏دهيم، پس چرا شكر نمى‏كنيد؟، 71- آيا در باره آتشى كه مى‏افروزيد فكر كرده‏ايد؟

72- آيا شما درخت آن را آفريده‏ايد؟ يا ما آفريده‏ايم؟

 

مقدمه:

عرض کردیم که در چند آیه قبل راجع به مساله معاد و ضرورت آن و مسایل مرتبط با آن صحبت می‌شود. عده‌ای منکر معاد بودند و استبعاد می‌کردند که انسان‌هایی که می‌میرند چگونه دوباره زنده می‌شوند؟

 

در این آیات، خداوند متعال مواردی را بیان کرد که نمونه قدرت‌نمایی او است و می‌خواهد به ما ثابت کند که هر کاری که خدای متعال بخواهد انجام بدهد قادر بر آن است و قدرت در دست او است؛ بنابراین هیچ عجزی در قدرت خدا نیست.

 

 

تفسیر:

 

خدای متعال چند مورد را از خلقت انسان و خصوصیات آن بیان کرد که انسان هیچ‌چیزی نبود و ما او را خلق کردیم و این خلقت عظیم را به او دادیم. این کار ما است و شما این کار را انجام ندادید. همچنین در مورد خلقت کشاورزی و آب‌وآتش صحبت کرد. این چند عنصر اولیه هستند که مبادی خلقت را تشکیل می‌دهند.

 

یک نکته‌ای که استفاده می‌کنیم این است که استدلال و بیان خدای متعال در مقابل منکرین چگونه است؟ کسانی که هیچ‌چیزی را قبول ندارند دو حالت دارند: یا این‌که از روی نداشتن علم و آگاهی منکر می‌شوند و گاهی نیز علم و آگاهی دارند ولی از روی لجاجت و گمراهی انکار می‌کنند.

 

خدای متعال در برابر همه این‌ها با استدلال وارد می‌شود؛ یعنی بیان می‌کند که آن‌هایی که آگاه نیستند دست از انکار بردارند و اگر لجاجت دارند بفهمند تصمیم باطلی گرفته اند و نباید پافشاری کنند. این منطق خدای متعال است. البته در واقع منافقین نمی‌فهمند و فهم آن را ندارند. در مورد این‌ها لا یعلمون و لا یفقهون آمده است؛ زیرا برخی از آن‌ها علم و درک و فهم آن را ندارند. حال ممکن است خودشان را به نفهمی زده باشند. همه این‌ها بعد از استدلال‌ها و تبیین مساله است.

 

خدای متعال خلقت انسان‌ها و زراعت‌ها و آب‌وآتش را بیان می‌فرماید. اولا باید بدانیم این‌ها نعمت‌های بزرگ الهی است ولی به این دلیل که برای ما عادی شده است و از اول این‌ها در اختیار ما بوده است به آن توجه نمی‌کنیم و در مورد آن فکر و اندیشه نمی‌کنیم و به آن اهمیت نمی‌دهیم.

 

تفکرها در قرآن به این معنا است که باید نعمت‌های خدا را یاد بیاوریم و آن‌ها را سبک و کوچک نشماریم. مطلب دیگر این‌که خدای متعال به ما تذکر می‌دهد و انسان‌ها را به فکر و تعقل وا‌می‌دارد تا به صورت سرسری از کنار آن عبور نکند. انسان حتی وقتی‌که کنار دریا می گذرد نباید به عنوان تفریح به آن نگاه کند بلکه باید در مورد آن تدبر کند. همچنین زمانی که به خاک نگاه می‌کند. این خاک دانه را در خود رشد می‌دهد و تبدیل به درخت یا گیاهی می‌شود و به انسان میوه یا زراعت می‌دهد.

 

خدا می‌خواهد انسان دقیق و فکور باشد و در همه چیز تدبر کند و عقل خود را بکار بیندازد و سطحی بار نیاید. این‌که می‌گویند اقتصاد مقاومتی به این معنا است که انسان باید خودش را کامل کند و مقاومت و رشد خود را ایجاد کند تا بتواند پیشرفت کند و در یکجا متوقف نشود؛ مثلا نیوتن زیر درختی خوابید و سیبی از درخت افتاد. او در این زمینه فکر کرد که چرا باید این سیب پایین بیفتد. کم‌کم به کشف جاذبه زمین رسید. خود این کشف، بسیاری از مسایل را حل کرد. ما می‌بینیم که کرات آسمانی مانند ماه در فضا معلق هستند. هر کدام به یک نحو می‌چرخند و سرعت‌های زیادی دارند. ولی نمی افتند و به هم نمی‌خورند و فاصله‌هایشان کم‌وزیاد نمی‌شود. چه چیزی سبب این مساله می‌شود؟ اگر فاصله‌ها کم‌وزیاد شود تمام نظم مجموعه به هم می‌خورد و سرما یا گرمای بیش از حد انسان‌ها و موجودات زنده را از بین می‌برد. این‌ها همگی ناشی از این است که خدا قدرت خود را به عنوان جاذبه در میان کرات آسمانی قرار داده است و این‌ها را معلق نگه داشته است. این خودش یک عظمتی در خلقت است. چون قرآن می‌فرماید ما آسمان‌ها و زمین را خلق کردیم بغیر عمد ترونها یعنی بدون ستونی که شما ببینید. معنایش این استکه ستون‌هایی هست ولی شما نمی‌بینید. الان احتمال زیاد می‌دهند که منظور همین قدرت جاذبه است. اگر یک اتاق چهارگوش داشته باشید و چهار آهن ربا را در چهارگوشه اتاق بگذارید به نحوی که قدرت کشش هر کدام مساوی باشد. یک توپ آهنی را ما بین این‌ها قرار دهید. در این صورت هر چهار طرف، این توپ را می‌کشند و این توپ در وسط می‌ایستد. همچنین میتوانید کاری کنید که این توپ بچرخد.

 

خداوند متعال می‌خواهد بفهماند که در عالم باید فکر کنیم. در مورد مسایل اعتقادی ما نیز دستور فکر کردن داده است.

 

أَفَرَأَیْتُمُ الْمَاءَ الَّذِی تَشْرَبُونَ آیا به آبی که می‌آشامید نگاه نمی‌کنید؟ آب شرب با آب دریاها فرق می‌کند به همین دلیل توضیح می‌دهد که آبی که می‌نوشید. حال این‌که چه حکمتی دارد که خدا آب را شیرین می‌کند؟ این خودش یک معجزه عجیبی است. از این آب شور و تلخ، یک آب شیرین و گوارا باقی می‌ماند تا انسان از آن استفاده کند. چرا انسان به این آبی که می‌خورد توجه نمی‌کند؟ چرا فکر نمی‌کند؟

 

أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ آیا شما این را نازل کردید یا ما نازل کردیم؟ مزن به معنای ابرهای سفیدبارور است. برخی ابرها بارور نیستند و برخی ابرهای سفید بارور را مزن می‌گویند. شما دریاهای معلق را نگه‌داشته‌اید یا ما؟ وقتی با هواپیما بالا می روید تنها توده‌های معلق می‌بینید. چطور می گوید دریای معلق؟ اندازه یک دریا آب از ابرها پایین می‌آید. چگونه این آب‌ها یک دفعه پایین نمی‌آید و خدا برنامه‌ریزی کرده است که تدریجا ببارد.

 

خدا می‌فرماید که چرا در این موارد دقت نمی‌کنید؟ اگر دقت کنید می فهمید که این خدای بزرگ که قدرت دارد از این آب شور تلخ، یک آب شیرین زلال به شما تحویل دهد قدرت دارد که شما را دوباره زنده کند. قدرت دارد که هر کاری که بخواهد انجام دهد. چرا به او توکل و اعتماد نمی‌کنید و دست نیاز به‌سوی دیگران دراز می کنید؟

 

خدا می‌فرماید: لَوْ نَشَاءُ جَعَلْنَاهُ أُجَاجًا فَلَوْلا تَشْکُرُونَ اگر می‌خواستیم همین آب را تلخ و شور می کردیم که نمی‌توانستید بخورید؛ اما ما این کار را نکردیم و یک آب زلال به شما تحویل دادیم. در روایتی آمده است که هر وقت پیامبر آب می‌خوردند می‌فرمودند: الحمد لله الذي سقانا عذبا فراتا برحمته خدا را شکر که برای ما آبی فرستاد که گوارا و زلال فرستاد ولم يجعله ملحا أجاجا بذنوبنا[ii] و آن را به واسطه گناهان ما شور و تلخ قرار نداد. خدا به رحمتش با ما رفتار می‌کند.

 

چرا شکر خدا نمی‌کنید؟ شکر خدا شکر نعمت‌های او است. شکرت نعمت‌ها نیز درست استفاده کردن از نعمت‌ها است. اگر هدیه ای به کسی می‌دهید اگر ببینید که آن شخص این هدیه را مراقبت می‌کند به این نتیجه می‌رسید که این فرد انسان قدرشناسی است ولی اگر مراقبت نمی‌کند و اهمیت نمی‌دهد هدیه دهنده، ناراحت می‌شود. ما هم باید شکر نعمت را بجا آوریم. نعمت عمر و وقت و سلامتی و قدرت و توان و فکر و عقل چگونه استفاده می‌کنیم؟ برخی‌ها از فکر خود استفاده می‌کنند که چگونه انسان‌ها را از بین ببرند. از عمر و عقل و فکرش استفاده نمی‌کند. برخی نیز از فکر خود برای احیاء انسان‌ها استفاده می‌کنند. برخی تلاش می‌کنند انسان‌ها را گمراه کنند. این هم کفران نعمت است.

 

هرکسی از نعمت‌های خدا یک جوری بهره‌برداری می‌کند. این همه نعمت را خدا به انسان داده است ولی انسان نماز نمی‌خواند و خدا را منکر می‌شود. اینها کفران نمعمت است. خدا به انسان زبان داده است. خود این زبان یک تکه گوشت است ولی چقدر عظمت دارد؟ اگر این زبان نبود انسان نمی‌توانست حرف بزند و از این تارهای صوتی استفاده کند. این صداهایی که از تارهای صوتی بلند می‌شود چه کسی آن‌ها را تنظیم می‌کند؟

 

اما انسان دقت نمی‌کند و از همین زبان شروع به بد گفتن به بندگان و کفران نعمت کردن و علیه خدا و پیامبر حرف زدن و مردم را گمراه کردن می‌کند. چرا انسان از نعمت‌هایی که خدا به او داده است استفاده نمی‌کند؟ چرا از نعمت چشم استفاده صحیح نمی‌شود؟ چرا از نعمت آب استفاده صحیح نمی‌شود؟

 

چرا از نعمت آتش درست استفاده نمی‌شود؟ أَفَرَأَیْتُمُ النَّارَ الَّتِی تُورُونَ آیا دقت نمی‌کنید که آتشی که بیرون می آورید چگونه تولید می‌شود؟ تورون به معنای بیرون آوردن است. دو تا سنگ راکه به هم می‌زنید جرقه می‌زند و سبب آتش می‌شود. در گذشته چیزهایی بود که می‌چرخاندند تا آتش تولید شود. یا گاهی اوقات در درخت‌ها آتش درمی‌آید. این بدین جهت است که سرما و گرما را در داخل خود جذب می‌کنند. گاهی اوقات گرما را در داخل خود به حدی جذب می‌کنند که با اصابت چیزی به آن آتش می‌گیرد و سبب آتش گرفتن جنگل می‌شود. این آتش چیست؟ آیا به آتشی که بیرون می آورید نگاه نمی‌کنید؟ اگر آتش نبود یکی از ارکان ترکیب عالم ناقص بود. این آتش است که آهن‌ها را نرم می‌کند. اگر آتش نباشد بسیاری از کارهای ما انجام نمی‌شود.

 

أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَهَا أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِئُونَآیا شما این درخت‌ها را کاشته اید یا ما؟

 

نکته ها:

  1. خدا می‌خواهد انسان در همه چیز تدبر کند و عقل خود را بکار بیندازدو درباره هر چیزی دقیق و تفکر کند. و سطحی نگر نباشد.
  2. اگر انسان دقت کند می فهمد که این خدای بزرگ که قدرت دارد که شما را دوباره زنده کند. قدرت دارد که هر کاری که بخواهد انجام می دهد.و در نتیجه به او توکل و اعتماد می‌کند و دست نیاز به‌سوی دیگران دراز نمی کند.
  3. اگر از نعمت عمر و وقت و سلامتی و قدرت و توان و فکر و عقل درست استفاده ‌کندمی تواند برای احیاء انسان‌ها استفاده می‌کنندو برخی‌ها از فکر خود استفاده می‌کنند که چگونه انسان‌ها را از بین ببرند. از عمر و عقل و فکرش استفاده نمی‌کند. برخی تلاش می‌کنند انسان‌ها را گمراه کنند. این هم کفران نعمت است.

 

 

 

 

پی نوشت ها:

 

 

[i]. سوره واقعه، آیات 68 تا 72

أَفَرَأَیْتُمُ الْمَاءَ الَّذِی تَشْرَبُونَ ﴿٦٨﴾ أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ ﴿٦٩﴾ لَوْ نَشَاءُ جَعَلْنَاهُ أُجَاجًا فَلَوْلا تَشْکُرُونَ ﴿٧٠﴾ أَفَرَأَیْتُمُ النَّارَ الَّتِی تُورُونَ ﴿٧١﴾ أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَهَا أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِئُونَ﴿72﴾

ترجمه:

آیا به آبى که مى نوشید اندیشیده اید؟! ۶۸آیا شما آن را از ابر نازل کرده اید یا ما نازل مى کنیم؟! ۶۹اگر مى خواستیم، این آب گوارا را تلخ و شور قرار مى دادیم; پس چرا شُکر نمى کنید؟! ۷۰آیا درباره آتشى که مى افروزید فکر کرده اید؟! ۷۱آیا شما درخت آن را آفریده اید یا ما آفریده ایم؟! ۷۲

 

[ii]. تفسير الآلوسي، الآلوسي، ج27، ص149.

أخرج ابن أبي حاتم عن أبي جعفر رضي الله تعالى عنه " أن النبي صلى الله عليه وسلم كان أذا شرب الماء قال: الحمد لله الذي سقانا عذبا فراتا برحمته ولم يجعله ملحا أجاجا بذنوبنا ".

 

دوشنبه ١٩ تير ١٣٩٦ - ٠٩:٢٠